Eigen risico zorgverzekering: hoe werkt het in 2026?

Het eigen risico van je zorgverzekering is het bedrag dat je elk kalenderjaar zelf betaalt voordat je zorgverzekeraar de kosten van zorg uit de basisverzekering vergoedt. Het is wettelijk verplicht voor iedereen van 18 jaar en ouder. Voor 2026 geldt een bedrag van € 385. Niet alle zorg valt eronder: de huisarts en zorg voor kinderen zijn bijvoorbeeld vrijgesteld. Hieronder lees je hoe het werkt en hoe je verrassingen op de nota voorkomt.

Wat is het eigen risico precies?

Het eigen risico is een vast onderdeel van de basisverzekering. Je betaalt de eerste kosten van zorg die eronder valt dus zelf. Pas als je dat bedrag in een kalenderjaar hebt "opgebruikt", betaalt je zorgverzekeraar de rest van de vergoede zorg.

De overheid stelt het bedrag jaarlijks vast, voor alle verzekerden hetzelfde. Verschillen tussen zorgverzekeraars zijn er dus niet. Het eigen risico telt alleen mee voor zorg uit de basisverzekering. Kosten voor behandelingen die je via een aanvullende verzekering vergoed krijgt, tellen niet mee.

Het eigen risico is niet hetzelfde als een eigen bijdrage. Een eigen bijdrage is een vast bedrag of percentage dat je voor bepaalde zorg of hulpmiddelen betaalt. Die kan bovenop het eigen risico komen.

Welke zorg valt wel en niet onder het eigen risico?

Niet elke vorm van zorg gaat van je eigen risico af. Een overzicht van de belangrijkste categorieën:

Deze lijst is een algemene indicatie. Wat precies onder het eigen risico valt, kan per behandeling en per jaar verschillen. Controleer dat voor jouw situatie bij je zorgverzekeraar of via de Rijksoverheid. In 2026 betaal je onder meer geen eigen risico voor huisartsenzorg, de huisartsenpost, verloskundige zorg, kraamzorg, wijkverpleging en bepaalde vormen van ketenzorg bij chronische aandoeningen. Ook stoppen-met-rokenprogramma's, de gecombineerde leefstijlinterventie en bepaalde zorg bij orgaandonatie vallen buiten het eigen risico. Sinds 1 januari 2026 geldt bovendien geen eigen risico meer voor meekijkconsulten en meedenkadviezen waarbij de huisarts een specialist raadpleegt, en voor het verkennend gesprek in de ggz. Voor aanvullend onderzoek in het ziekenhuis kan wel eigen risico gelden.

Hoe wordt het eigen risico in rekening gebracht?

Meestal declareert de zorgverlener de kosten bij je zorgverzekeraar. De verzekeraar verrekent daarna het eigen risico en stuurt jou een nota. Je krijgt dus vaak pas weken na een behandeling te horen hoeveel je moet betalen.

Een paar punten om rekening mee te houden:

• Nota's komen niet altijd in één keer. Verschillende zorgverleners declareren op verschillende momenten. Je kunt dus meerdere nota's krijgen, ook als het om dezelfde behandeling gaat.
• Termijnbetaling is vaak mogelijk. Veel verzekeraars laten je het eigen risico in maandelijkse termijnen betalen. Vraag ernaar bij je verzekeraar of kijk in je online omgeving.
• Je mag een nota controleren. Klopt een bedrag niet of herken je een behandeling niet, vraag dan om een specificatie.
• Overstappen en eigen risico. Stap je per 1 januari over naar een andere verzekeraar, dan begint je eigen risico in het nieuwe jaar sowieso opnieuw. Gebeurt een overstap midden in het jaar, bijvoorbeeld door een uitzonderlijke situatie, dan wordt het al verbruikte eigen risico in de regel doorgegeven. Controleer dit bij je verzekeraar.

Een onverwachte rekening van € 385 kan behoorlijk vervelend zijn, zeker wanneer de behandeling al maanden geleden heeft plaatsgevonden. Je kunt dat eenvoudig voorkomen door vooraf iedere maand een klein bedrag apart te zetten. Bij een verplicht eigen risico van € 385 komt dat neer op ongeveer € 32 per maand. Zo bouw je gedurende het jaar een buffer op waarmee je een eventuele rekening kunt betalen. Wat mij betreft is dat een stuk prettiger dan ineens een paar honderd euro uit je gewone maandbudget moeten halen. Bovendien maakt het dan niet uit of de rekening direct komt of pas maanden na de behandeling.

Kun je het eigen risico verlagen of laten vergoeden?

Veel mensen vragen zich af of ze iets aan het bedrag kunnen doen. Je hebt een paar opties, maar de ruimte is beperkt.

Het verplichte bedrag zelf. Dit staat vast en kun je niet verlagen. Een vrijwillig hoger eigen risico, waarmee je vroeger premie kon besparen, is volgens de huidige regels niet meer te kiezen. Let op: in 2026 kun je nog wel een vrijwillig hoger eigen risico kiezen. Je kunt het verplichte bedrag van € 385 verhogen met € 100, € 200, € 300, € 400 of € 500. Bij de maximale verhoging bedraagt je totale eigen risico € 885 per kalenderjaar. Daar staat meestal een lagere maandpremie tegenover. Je loopt dan wel het risico dat je bij onverwachte zorgkosten meer zelf moet betalen.

Een aanvullende verzekering. Sommige aanvullende pakketten of collectieve verzekeringen vergoeden niet het eigen risico zelf, maar wel andere zorgkosten. Zo houd je mogelijk meer ruimte in je budget. Check altijd de voorwaarden. Een aanvullende verzekering is zelden voordelig als je haar alleen afsluit voor het eigen risico.

Regelingen van gemeenten. Sommige gemeenten bieden mensen met een laag inkomen een collectieve zorgverzekering of een tegemoetkoming. Kijk op de website van je gemeente of vraag het na bij het loket.

Zorgtoeslag. Deze toeslag is een bijdrage in de premie en geen vergoeding van het eigen risico. Of je er recht op hebt, hangt af van je inkomen en situatie. Je kunt dit nagaan bij de Belastingdienst. In 2026 mag je toetsingsinkomen maximaal € 40.857 per jaar bedragen zonder toeslagpartner. Met een toeslagpartner geldt een gezamenlijk inkomensmaximum van € 51.142. Daarnaast mag je vermogen op 1 januari 2026 niet hoger zijn dan € 146.011 zonder toeslagpartner of € 184.633 met toeslagpartner. Je moet minimaal 18 jaar zijn en een Nederlandse zorgverzekering hebben om voor zorgtoeslag in aanmerking te komen.

Zo houd je de kosten van het eigen risico beperkt

Je beïnvloedt de zorg die je nodig hebt maar beperkt. Wel kun je slim omgaan met wat je moet betalen. Een eenvoudig stappenplan:

1. Kijk aan het begin van het jaar naar je verwachte zorg. Weet je dat je een operatie, behandeling of vaste medicijnen nodig hebt, dan weet je ook ongeveer wat je kwijt bent.
2. Zet geld opzij. Een buffer ter hoogte van het eigen risico voorkomt dat een nota je in de problemen brengt. Je kunt het bedrag maandelijks apart zetten.
3. Kies bij voorkeur een gecontracteerde zorgverlener. Bij een niet-gecontracteerde zorgverlener kun je een deel van de kosten zelf betalen, bovenop het eigen risico. Check dit vooraf in je polis of bij je verzekeraar.
4. Vraag naar goedkopere medicijnen. Je apotheker kan aangeven of er een gelijkwaardig middel is dat door je verzekeraar wordt vergoed.
5. Vraag naar een betalingsregeling. Kun je een nota niet in één keer betalen, neem dan op tijd contact op met je zorgverzekeraar.

Sla zorg overigens niet over om het eigen risico te ontlopen. Uitstel kan leiden tot meer klachten en hogere kosten, en dus tot een duurdere behandeling.

Veelgestelde vragen

Betaal ik eigen risico voor mijn kinderen?

Nee. Voor verzekerden onder de 18 jaar geldt geen eigen risico. Het bedrag gaat pas gelden zodra iemand 18 wordt. Vanaf dat moment moet je het eigen risico zelf betalen, ook als je nog bij je ouders woont.

Wordt het eigen risico elk jaar opnieuw berekend?

Ja. Het eigen risico geldt per kalenderjaar. Heb je in een jaar het volledige bedrag opgebruikt, dan begint het op 1 januari weer bij nul. Zorg die je in december krijgt, maar die pas in januari wordt gedeclareerd, kan dus onder het nieuwe jaar vallen. Vraag bij twijfel aan je zorgverlener of verzekeraar in welk jaar de kosten worden meegeteld.

Wat kan ik doen als ik de nota voor het eigen risico niet kan betalen?

Neem zo snel mogelijk contact op met je zorgverzekeraar en vraag naar een betalingsregeling. Loopt je schuld op, dan kun je terecht bij de schuldhulpverlening van je gemeente. Reageer niet pas als er een aanmaning komt, want dan kunnen er extra kosten bijkomen.

Bronnen

• Rijksoverheid – Eigen risico zorgverzekering
• Zorginstituut Nederland – Basispakket zorgverzekering
• Belastingdienst – Zorgtoeslag
• Nederlandse Zorgautoriteit – Informatie voor verzekerden over het eigen risico

kerden]